Włączanie i wyłączanie usług w Linux Server
- Praktyczne zadania
- Teoria
- Pomoce do ćwiczeń
Zestawienie usług egzaminacyjnych
Poniżej znajdziesz wyjaśnienie każdej z wymaganych usług oraz nazwy procesów (demonów), jakimi posługuje się Ubuntu. Znajomość tych konkretnych nazw jest kluczowa, bo to ich będziesz używać w poleceniach.
| Usługa | Nazwa w Ubuntu | Do czego służy? (Teoria) | Zastosowanie praktyczne na egzaminie |
| SSH | ssh (lub sshd) | Secure Shell: Zapewnia szyfrowane połączenie terminalowe z serwerem. | Zdalne logowanie i zarządzanie serwerem ze stacji roboczej (np. za pomocą programu PuTTY na Windowsie). |
| HTTP | apache2 | Serwer WWW: Obsługuje protokół HTTP, udostępniając strony internetowe. | Hostowanie stron HTML zlokalizowanych w katalogu (np. /var/www/html), by stacja robocza mogła je wyświetlić w przeglądarce. |
| FTP | vsftpd (lub proftpd) | File Transfer Protocol: Służy do przesyłania plików między serwerem a klientem. | Konfiguracja serwera plików z różnymi prawami dostępu (np. folder anonimowy, folder tylko dla zalogowanych) dostępnego przez np. FileZilla. |
| DHCP | isc-dhcp-server | Dynamic Host Configuration Protocol: Automatycznie przydziela adresy IP i inne parametry sieciowe (maska, brama, DNS) hostom. | Serwer musi rozdać adresy IP stacjom roboczym w określonej puli i ewentualnie zarezerwować konkretny adres IP dla danego adresu MAC. |
| DNS | bind9 | Domain Name System: „Książka telefoniczna” internetu. Tłumaczy nazwy domenowe (np. egzamin.local) na adresy IP. | Umożliwienie stacjom roboczym pingowania serwera po jego nazwie domenowej zamiast po adresie IP. |
| Samba | smbd oraz nmbd | SMB/CIFS: Usługa udostępniania plików i drukarek, która „dogaduje się” z systemami Windows. | Tworzenie zasobów sieciowych (folderów na serwerze Linux), które stacja z systemem Windows może zamapować jako dysk sieciowy. |
Zarządzanie usługami w Ubuntu (systemctl)
W Linuksie usługi mogą znajdować się w dwóch niezależnych od siebie stanach:
Stan bieżący: Czy usługa w tym momencie działa (Active/Running), czy nie.
Stan uruchamiania (Autostart): Czy usługa ma się włączyć sama przy kolejnym uruchomieniu serwera (Enabled), czy nie (Disabled).
Wytyczne egzaminacyjne jasno nakazują użycie poleceń typu systemctl disable. Oznacza to, że przygotowując wzorcowy obraz dysku, usługi mają być zainstalowane, ale zablokowane w autostarcie.
Oto składnia najważniejszych komend. Zamiast [nazwa_usługi] wstawiasz np. apache2 lub vsftpd.
Sprawdzenie statusu:
sudo systemctl status [nazwa_usługi](Wyświetla, czy usługa aktualnie działa, czy ma włączony autostart oraz pokazuje ostatnie logi z błędami).Ręczne uruchomienie:
sudo systemctl start [nazwa_usługi](Włącza usługę „tu i teraz”, do momentu jej zatrzymania lub restartu serwera).Ręczne zatrzymanie:
sudo systemctl stop [nazwa_usługi](Wyłącza usługę „tu i teraz”).Zrestartowanie (niezbędne po zmianie konfiguracji):
sudo systemctl restart [nazwa_usługi]Wyłączenie autostartu (Wymóg egzaminacyjny):sudo systemctl disable [nazwa_usługi]Włączenie autostartu:sudo systemctl enable [nazwa_usługi]
Zadanie 1: Serwer WWW (Apache2) – Podstawowy cykl
Twoim zadaniem jest przygotowanie serwera WWW zgodnie z wymogami egzaminacyjnymi (usługa ma być zainstalowana, ale nie może włączać się sama po restarcie serwera).
Zainstaluj usługę serwera WWW.
Polecenie:
sudo apt install apache2
Świeżo po instalacji system Linux z reguły sam uruchamia usługę. Sprawdź jej obecny status.
Polecenie:
sudo systemctl status apache2(Aby wyjść z podglądu statusu, wciśnij klawiszq)
Wyłącz usługę „na teraz”, aby nie działała w tle.
Polecenie:
sudo systemctl stop apache2
Zablokuj jej automatyczne uruchamianie przy starcie systemu.
Polecenie:
sudo systemctl disable apache2
Zadanie 2: Serwer FTP (vsftpd) – Szybkie reagowanie
Na egzaminie asystent lub egzaminator może poprosić Cię o chwilowe uruchomienie serwera plików.
Zainstaluj usługę FTP.
Polecenie:
sudo apt install vsftpd
Zablokuj autostart usługi (przygotowanie obrazu wzorcowego).
Polecenie:
sudo systemctl disable vsftpd
Egzaminator prosi o zaprezentowanie działania FTP. Uruchom usługę.
Polecenie:
sudo systemctl start vsftpd
Wyświetl status usługi, aby udowodnić egzaminatorowi, że świeci się na zielono (
active (running)).Polecenie:
sudo systemctl status vsftpd
Zadanie 3: Serwer DNS (bind9) – Zmiany w konfiguracji
Kiedy zmieniasz pliki konfiguracyjne jakiejś usługi, musisz nakazać jej ponowne wczytanie tych plików. Robi się to poprzez restart.
Zainstaluj usługę serwera DNS.
Polecenie:
sudo apt install bind9
Załóżmy, że właśnie dopisałeś nową strefę w pliku konfiguracyjnym. Zrestartuj usługę, aby wczytała zmiany.
Polecenie:
sudo systemctl restart bind9
Sprawdź status. Jeśli popełniłeś literówkę w pliku konfiguracyjnym, to po restarcie status pokaże błąd (
failed). Zobacz, jak to wygląda teraz.Polecenie:
sudo systemctl status bind9
Zablokuj autostart usługi.
Polecenie:
sudo systemctl disable bind9
Zadanie 4: Usługa Samba (smbd) – Przeglądanie konfiguracji
Samba to często pojawiająca się na egzaminie usługa do udostępniania plików dla systemów Windows.
Zainstaluj usługę Samba.
Polecenie:
sudo apt install samba
Zablokuj jej autostart. (Uwaga: Samba korzysta z dwóch głównych procesów:
smbdoraznmbd).Polecenie:
sudo systemctl disable smbd nmbd
Na egzaminie konfigurację Samby wpisuje się do konkretnego pliku. Podejrzyj, jak wygląda domyślny plik konfiguracyjny (bez wchodzenia w tryb edycji, samo wyświetlenie tekstu).
Polecenie:
cat /etc/samba/smb.conf
Otwórz ten sam plik w edytorze tekstu, w którym na egzaminie będziesz dokonywać zmian.
Polecenie:
sudo nano /etc/samba/smb.conf(Wyjdź za pomocą Ctrl+X)
Zadanie 5: Wyzwanie końcowe (DHCP)
Spróbuj wykonać to zadanie z pamięci! Zainstaluj usługę serwera DHCP (pakiet nazywa się isc-dhcp-server). Następnie jednym po drugim: zablokuj jej autostart, zatrzymaj jej obecne działanie i na sam koniec sprawdź status, aby upewnić się, że jest wyłączona (kolor biały/szary, stan inactive (dead)).
Rozwiązanie (dla sprawdzenia):
sudo apt install isc-dhcp-serversudo systemctl disable isc-dhcp-serversudo systemctl stop isc-dhcp-serversudo systemctl status isc-dhcp-server
