Rodzaje uprawnień w Linux

Rodzaje uprawnień w Linuxie

1. Uprawnienia podstawowe (dla plików i katalogów):

   • r (read): prawo do odczytu pliku lub wyświetlania zawartości katalogu.
   • w (write): prawo do zapisu (modyfikacji) pliku lub tworzenia/usuwania plików w katalogu.
   • x (execute): prawo do uruchamiania pliku jako programu lub wchodzenia do katalogu.

2. Poziomy uprawnień (konteksty użytkowników):

   • Właściciel (owner): uprawnienia przypisane do właściciela pliku.
   • Grupa (group): uprawnienia przypisane do grupy, do której należy plik.
   • Inni (others): uprawnienia przypisane do wszystkich pozostałych użytkowników.

3. Uprawnienia specjalne:

   • SUID (Set User ID): pozwala na uruchamianie plików z uprawnieniami właściciela.
   • SGID (Set Group ID): pozwala na uruchamianie plików z uprawnieniami grupy właściciela lub tworzenie plików w katalogu z dziedziczeniem grupy.
   • Sticky bit: w katalogach uniemożliwia usuwanie plików przez osoby niebędące ich właścicielami.

Zmiana uprawnień do pliku/katalogu: chmod

Przykład: chmod [uprawnienia] [plik/katalog]

Przykłady:
Dodanie prawa odczytu dla grupy:
chmod g+r plik.txt

Nadanie pełnych uprawnień właścicielowi:
chmod u+rwx plik.txt

Ustawienie dokładnych uprawnień za pomocą notacji numerycznej (np. 755):
chmod 755 katalog

Wyjaśnienie 755:
Właściciel: 7 (rwx = 4+2+1)
Grupa: 5 (r-x = 4+0+1)
Inni: 5 (r-x = 4+0+1)

Zmiana właściciela pliku: chown
chown [użytkownik] [plik/katalog]

Ustawienie właściciela na „user1”:
chown user1 plik.txt

Zmiana właściciela i grupy
chown user1:group1 plik.txt

Zmiana grupy pliku: chgrp
chgrp [grupa] [plik/katalog]
chgrp group1 plik.txt

Dodanie nowego użytkownika:
sudo adduser [nazwa_użytkownika]

Tworzenie nowej grupy:
sudo groupadd [nazwa_grupy]

Zadanie 1 – Podstawowe nadanie uprawnień

Utwórz plik raport.txt.
Nadaj właścicielowi prawo odczytu i zapisu, a wszystkim pozostałym tylko odczytu.

Zadanie 2 – Uprawnienia numeryczne

Utwórz plik skrypt.sh.
Ustaw uprawnienia na 755, aby:

• właściciel miał pełne prawa
• pozostali mogli tylko odczytać i uruchomić plik

Zadanie 3 – Zmiana uprawnień symbolicznie

Utwórz plik notatki.txt.

Wykonaj operacje:

• Dodaj prawo zapisu dla grupy
• Usuń prawo zapisu dla innych użytkowników

Zadanie 4 – Katalog współdzielony

• Utwórz katalog projekty.
• Ustaw uprawnienia tak, aby:
• właściciel i grupa mieli pełne prawa
• inni użytkownicy nie mieli dostępu

Zadanie 5 – Usunięcie prawa wykonania

Utwórz plik program.sh.

Nadaj wszystkim użytkownikom prawo wykonania, a następnie usuń prawo wykonania dla innych użytkowników.

Zadanie 6 – Zmiana właściciela

Utwórz plik dane.txt.

Zmień właściciela pliku na użytkownika student.

Zadanie 7 – Zmiana grupy

Utwórz plik sprawozdanie.txt.

Zmień grupę pliku na nauczyciele.

Zadanie 8 – Sprawdzenie uprawnień

Utwórz plik test.txt.

Ustaw uprawnienia 644

Sprawdź uprawnienia pliku za pomocą odpowiedniej komendy.

Zadanie 9 – Uprawnienia katalogu

Utwórz katalog zadania.

Ustaw uprawnienia tak, aby:

• właściciel miał pełne prawa
• grupa mogła tylko odczytać zawartość
• inni użytkownicy nie mieli żadnych praw

Zadanie 10 – Modyfikacja istniejących uprawnień

Utwórz plik projekt.txt.

Ustaw uprawnienia 600

Następnie dodaj prawo odczytu dla grupy.

Podpowiedzi do pierwszych trzech zadań:

Zadanie 1

Utwórz plik i nadaj odpowiednie prawa.

touch raport.txt
chmod 644 raport.txt

Zadanie 2

Utwórz plik i ustaw uprawnienia 755.

touch skrypt.sh
chmod 755 skrypt.sh

Zadanie 3

Zmiana uprawnień symbolicznie.

touch notatki.txt
chmod g+w notatki.txt
chmod o-w notatki.txt

(alternatywnie w jednej komendzie)

chmod g+w,o-w notatki.txt